راهنمای جامع اصطلاحات تجارت بین‌الملل

مقدمه

تجارت بین‌الملل زبان خاص خود را دارد - واژگان تخصصی، مخففات و اصطلاحاتی که می‌تواند برای تازه‌کاران گیج‌کننده باشد. این راهنمای جامع بیش از 150 اصطلاح ضروری را که هر تاجر ایرانی باید بداند پوشش می‌دهد، به همراه ترجمه انگلیسی و توضیحات کاربردی.

آشنایی با اصطلاحات بازرگانی بین‌المللی یکی از ضروریات تجارت و انجام معاملات در سطح جهانی است. این اصطلاحات مانند یک زبان مشترک، تاجران و بازرگانان را به یکدیگر پیوند داده و مذاکره میان آنها را ممکن می‌سازد.

---

بخش اول: اینکوترمز (Incoterms 2020)

اینکوترمز به معنی قوانین بازرگانی بین‌المللی است که توسط اتاق بازرگانی بین‌الملل (ICC) منتشر می‌شود و برای فروش کالاها به کار می‌رود. این قوانین مشخص می‌کنند که مسئولیت هزینه‌ها، ریسک و بیمه چگونه بین خریدار و فروشنده تقسیم می‌شود.

FOB - آزاد روی کشتی (Free on Board)

تعریف: فروشنده کالاها را روی کشتی در بندر مبدا تحویل می‌دهد. خریدار همه هزینه‌ها را از آن نقطه پرداخت می‌کند.

نحوه استفاده: "FOB بندر عباس"

انتقال ریسک: وقتی کالا روی کشتی قرار می‌گیرد

رایج‌ترین کاربرد: صادرات ایران

مثال: شما پسته را FOB بندر عباس صادر می‌کنید. تمام هزینه‌ها تا لحظه بارگیری روی کشتی به عهده شماست. خریدار هزینه حمل دریایی، بیمه و سایر هزینه‌ها را پرداخت می‌کند.

CIF - هزینه، بیمه و کرایه (Cost, Insurance, Freight)

تعریف: فروشنده هزینه حمل و بیمه تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند. خریدار از بندر به بعد مسئول است.

نحوه استفاده: "CIF هامبورگ"

رایج‌ترین کاربرد: واردات به ایران

مثال: شما ماشین‌آلات را CIF بندر عباس وارد می‌کنید. تأمین‌کننده هزینه حمل از کشور مبدا و بیمه را پرداخت می‌کند. شما فقط حقوق گمرکی، هزینه بندر و حمل داخلی را می‌پردازید.

EXW - تحویل در محل کار (Ex Works)

تعریف: خریدار کالا را از محل کارخانه فروشنده تحویل می‌گیرد. فروشنده حداقل مسئولیت را دارد.

نحوه استفاده: "EXW کارخانه تهران"

مزیت: کمترین قیمت برای خریدار عیب: خریدار همه لجستیک را مدیریت می‌کند

CFR - هزینه و کرایه (Cost and Freight)

تعریف: فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصد را پرداخت می‌کند، اما بیمه به عهده خریدار است.

تفاوت با CIF: بیمه شامل نمی‌شود

DDP - تحویل با پرداخت عوارض (Delivered Duty Paid)

تعریف: فروشنده همه هزینه‌ها از جمله عوارض واردات را پرداخت می‌کند. حداکثر تعهد برای فروشنده.

نحوه استفاده: "DDP انبار مشتری مسکو"

کاربرد نادر: به دلیل پیچیدگی مقررات واردات کشورهای خارجی

---

بخش دوم: اصطلاحات پرداخت و بانکی

اعتبار اسنادی - L/C (Letter of Credit)

تعریف: تضمین بانکی برای پرداخت. بانک به فروشنده پرداخت می‌کند اگر اسناد مطابق با شرایط باشند.

انواع:

• اعتبار اسنادی دیداری (Sight LC): پرداخت فوری پس از ارائه اسناد
• اعتبار اسنادی مدت‌دار (Usance LC): پرداخت پس از 30/60/90 روز
• اعتبار اسنادی تأیید شده (Confirmed LC): بانک دوم هم پرداخت را تضمین می‌کند
• اعتبار اسنادی غیرقابل برگشت (Irrevocable LC): بدون موافقت همه طرف‌ها قابل تغییر نیست

هزینه: 1-2% ارزش LC

حواله تلگرافی - T/T (Telegraphic Transfer)

تعریف: انتقال مستقیم بانکی از خریدار به فروشنده.

انواع:

• پیش‌پرداخت T/T: پرداخت کامل قبل از حمل
• T/T پس از رؤیت: پرداخت پس از دریافت اسناد
• T/T جزئی: 30% پیش‌پرداخت، 70% در مقابل اسناد

مزیت: سریع، کم‌هزینه عیب: نیاز به اعتماد بیشتر

وصولی اسنادی - Documentary Collection

تعریف: بانک به عنوان واسطه اسناد را مدیریت و پرداخت را دریافت می‌کند، اما تضمین بانکی وجود ندارد.

انواع:

• D/P (اسناد در مقابل پرداخت): بانک اسناد را فقط پس از پرداخت تحویل می‌دهد
• D/A (اسناد در مقابل قبولی): بانک اسناد را در مقابل تعهد پرداخت آینده تحویل می‌دهد

سطح ریسک: متوسط (کمتر از حساب باز، بیشتر از LC)

یوزانس - Usance

تعریف: دوره پرداخت تأخیری در اعتبار اسنادی یا برات.

مدت‌های رایج: 30، 60، 90، 120، 180 روز دیداری

---

بخش سوم: اسناد حمل و صادرات

بارنامه - B/L (Bill of Lading)

تعریف: سند مالکیت کالاهای حمل شده با کشتی. توسط کشتیرانی یا فورواردر صادر می‌شود.

انواع:

• بارنامه اصل: قابل معامله، برای تحویل کالا لازم است
• راه‌نامه دریایی (Sea Waybill): غیرقابل معامله، سریع‌تر
• ترخیص تلکسی (Telex Release): الکترونیکی، امروزه رایج‌ترین

اهمیت: اثبات حمل، سند مالکیت، رسید

فاکتور تجاری - Commercial Invoice

تعریف: صورتحساب کالای فروخته شده. مهم‌ترین سند صادراتی.

باید شامل باشد:

• مشخصات فروشنده و خریدار
• شرح کالا
• کدهای HS
• تعداد و قیمت واحد
• ارزش کل
• شرایط پرداخت
• شرایط تحویل (اینکوترم)

گواهی مبدا - Certificate of Origin

تعریف: گواهی محل تولید کالا.

صادرکننده: اتاق بازرگانی

هدف: تعیین تعرفه‌ها و توافقات تجاری قابل اعمال

هزینه: 3-5 میلیون ریال

پیش فاکتور - Proforma Invoice

تعریف: صورتحساب اولیه قبل از حمل.

هدف:

• پیشنهاد قیمت برای خریدار
• مبنای درخواست LC
• مرجع گمرکی

---

بخش چهارم: اصطلاحات گمرکی

کد HS (Harmonized System Code)

تعریف: کد 6-10 رقمی برای طبقه‌بندی کالاهای تجاری در سطح جهانی.

فرمت در ایران: 10 رقم

• 6 رقم اول: استاندارد بین‌المللی
• 4 رقم آخر: خاص ایران

مثال:

• 0802.12.0000 = بادام بدون پوست
• 8703.23.1000 = خودرو 1500-3000 سی‌سی بنزینی

اظهارنامه گمرکی - Customs Declaration

تعریف: سند رسمی اظهار کالای وارداتی/صادراتی به گمرک.

ثبت از طریق: سامانه NTSW

حقوق گمرکی - Customs Duty

تعریف: مالیات بر کالاهای وارداتی.

نرخ در ایران: 4-55% بسته به کد HS

محاسبه: بر اساس ارزش CIF

ترخیص گمرکی - Customs Clearance

تعریف: فرآیند دریافت تأیید گمرک برای واردات/صادرات.

مراحل: اظهار ← ارزیابی ← پرداخت ← بازرسی ← آزادسازی

---

بخش پنجم: سامانه‌های تجاری ایران

سامانه جامع تجارت (NTSW)

نام کامل: پنجره واحد تجارت ملی

وب‌سایت: ntsw.ir

قابلیت‌ها:

• ثبت سفارش واردات/صادرات
• اظهارنامه‌های گمرکی
• درخواست مجوزها
• پرداخت عوارض
• ارسال اسناد دیجیتال
• پیگیری محموله‌ها

کارت بازرگانی - Commercial Card

تعریف: مجوز ضروری برای فعالیت‌های واردات و صادرات در ایران.

شرایط (1404):

• گواهی ثبت شرکت
• شناسه ملی
• کد اقتصادی
• عضویت اتاق بازرگانی
• هزینه 50 میلیون ریال

کد اقتصادی - Economic Code

تعریف: شناسه 12 رقمی یکتا برای کسب‌وکارها در ایران.

کاربرد: شناسایی مالیاتی، ترخیص گمرکی، بانکداری

---

بخش ششم: اصطلاحات بیمه دریایی

FPA - بیمه اف‌پی‌ای

تعریف انگلیسی: Free from Particular Average

پوشش: حداقلی - فقط تلفات کلی و جزئی ناشی از غرق، آتش‌سوزی یا تصادف

WPA - بیمه دبلیو‌پی‌ای

تعریف انگلیسی: With Particular Average

پوشش: متوسط - FPA به علاوه خسارات ناشی از بلایای طبیعی

تمام خطرات - All Risks

تعریف: جامع‌ترین بیمه کالا که تمام خطرات فیزیکی را پوشش می‌دهد.

استثناها: جنگ، اعتصاب، شورش (مگر با تأیید جداگانه)

---

بخش هفتم: اصطلاحات حمل و نقل

کانتینر کامل - FCL (Full Container Load)

انواع:

• کانتینر 20 فوتی: ~20-25 تن
• کانتینر 40 فوتی: ~25-28 تن
• کانتینر 40 فوتی HC: ارتفاع بیشتر

محموله تجمیعی - LCL (Less than Container Load)

تعریف: اشتراک فضای کانتینر با سایر صادرکنندگان.

هزینه: بالاتر در هر واحد، اما مقرون‌به‌صرفه برای محموله‌های کوچک

فورواردر - Freight Forwarder

تعریف: شرکت ترتیب‌دهنده حمل و مستندات برای صادرکنندگان.

خدمات:

• رزرو فضای حمل
• تهیه اسناد
• ترخیص گمرکی
• بیمه
• انبارداری
• تحویل درب به درب

جریمه تأخیر - Demurrage

تعریف: جریمه برای تجاوز از زمان آزاد در بندر/دپوی کانتینر.

زمان آزاد معمول: 3-7 روز

هزینه: 50-150 دلار به ازای هر کانتینر در روز

---

جدول مرجع سریع

| اصطلاح | معنی | English | |--------|------|---------| | آزاد روی کشتی | فروشنده تا روی کشتی مسئول است | FOB | | هزینه، بیمه، کرایه | فروشنده حمل و بیمه را می‌پردازد | CIF | | اعتبار اسنادی | تضمین بانکی پرداخت | L/C | | بارنامه | سند مالکیت کالا | B/L | | کد تعرفه | طبقه‌بندی کالا | HS Code | | حواله تلگرافی | انتقال بانکی مستقیم | T/T | | کانتینر کامل | یک کانتینر برای یک صادرکننده | FCL | | محموله تجمیعی | اشتراک کانتینر | LCL | | گواهی مبدا | اثبات محل تولید | COO | | پیش فاکتور | قیمت پیشنهادی | Proforma | | ترخیص گمرکی | تشریفات آزادسازی کالا | Clearance | | حقوق گمرکی | مالیات واردات | Duty |

---

منابع و مطالعه بیشتر

منابع آنلاین فارسی:

• سامانه جامع تجارت: ntsw.ir
• گمرک ایران: irica.ir
• اتاق بازرگانی ایران: iccima.ir
• سازمان توسعه تجارت: tpo.ir

منابع بین‌المللی:

• ICC Incoterms 2020
• World Customs Organization
• Trade.gov

---

این راهنمای جامع بیش از 150 اصطلاح تجاری ضروری را پوشش می‌دهد. برای آخرین اصطلاحات و مقررات، همیشه با منابع رسمی و متخصصان با تجربه مشورت کنید.

آخرین به‌روزرسانی: بهمن 1404 | بخشی از پلتفرم آموزش رایگان ایران‌فکتو